bilgi bilgi bilgi bilgi
 

Porselen

PORSELEN NEDİR?

Porselen; tümü killi topraktan yapılmış veya daha açık bir deyimle kil ihtiva eden ham maddelerden üretilmiş ürünlerin oluşturduğu büyük seramik grubunun bir elemanıdır.Seramik grubunun ilk ve en ilkel ürünü; balçık tuğla veya kerpiç tuğladır. Bu aşamada söz konusu olan basit, kaba seramiktir daha sonra ise üretim aşamaları sıralamasına göre sırasıyla toprak çanak çömlekler, majorka çinisi (elvan çini) ,fayans, taş eşya ,taştan oyma kap, seramik gelmekte ve porselenle grup en üstün ve en mükemmel formuna ulaşmış olmaktadır.Birleşik bir bütün gibi görünmesine rağmen iç yapısında bileşik bir gövde oluşturması nedeniyle " porselen "deyiminin kesin bilimsel bir tanımını yapmak zordur. En iyisi porseleni iki kısımdan Bisküvi (Gövde ) ve sır - oluşan bir kitle olarak tanımlanmaktır.Porselenin sırrı bileşimi açısından cama benzemektedir. Gövde veya pişirilmiş şekliyle daha anlamlı bir deyim olarak bisküvi yaklaşık % 70 - 80 oranlarında içine başka kristaller eklenmiş olan camdan oluşmaktadır. Sözü edilen cam benzeri hamuru, aynı zamanda porselenin transparan (ışık geçirgenlik) olmasınında nedeni olmaktadır.Zaten porseleni seramik veya toprak eşyalardan ayıran da bu ışık geçirgenlik özelliğidir.Bisküvi şekillendirilmiş, kurutulmuş veya pişirilmiş, ancak henüz sırlanmamış seramik ürünlere verilen addır. Bitmiş üründeki çeşitli maddeler, cam ve camla birleştirilmiş diğer kristaller, ancak pişirilmekle birleşmektedir.

PORSELEN KELİMESİNİN KÖKENİ NEDİR?

Porseleni Avrupa’ya tanıtanlar, başta Marco Polo olmak üzere, çeşitli deniz yollarını keşfeden Portekizli tüccarlar olmuştur. Porselen sözcüğü, etimolojik açıdan Ortaçağ İtalyancasındaki''porcellana''dan gelir.Kelime bize Fransızca''porcelaine''sözcüğünden geçmiştir.

PORSELEN DİĞER SERAMİK ÜRÜNLERDEN NASIL AYIRDEDİLEBİLİR?

Porseleni en emin ve en çabuk tanımanın yöntemi; ışık geçirgenlik özelliğinin ( trasparanlık veya ışığa tutulduğu zaman şeffaflaşma )test edilmesidir. Bu herkesin her yerde kolaylıkla uygulayabileceği bir testtir. Diğer özellikleri ise yüzeyinin belirgin göze batan parlaklığı ; vurulduğunda temiz kulağa hoş gelen çınlama sesi , ve bugün modasal akımlar ve teknik gelişim sayesinde mavi - beyazdan belirgin bir fildişi rengine kadar değişebilen çok çeşitli tonlardaki temiz rengidir. Porselen kırıldığında kırık yüzey düzgün, sıkı (sık dokulu )ve su geçirmezdir. Bu çok basit bir deneyle de test edilebilir;dil hafifçe kırık yüzeyde gezdirilir . Dil yüzeye yapıştığı taktirde söz konusu olan seramik veya herhangi bir başka seramik benzeri üründür. ( Çini - fayans - pişme toprak gibi ) . Aksine dil kırık yüzeyde kayar gider ve kırık gövde yinede ışık geçirgenliğini korursa söz konusu olan porselendir.

PORSELENİN DEĞİŞİK TÜRLERİ VAR MIDIR?

Esas olarak porselen ikiye ayrılır.

a ) Sert porselen (pate dure; eng: hard paste )

b) Yumuşak porselen (pate tendre; eng: soft paste )

Sert porselen genellikle Avrupa Kıtasın'da; Yumuşak porselen ise Çin'de, Japonya'da ve İngiltere'de üretilir.

SERT PORSELEN NEDİR?

Almanya ve Avrupa Kıtasında üretilen porselen sert porselendir. En önemli özellikleri yüksek kaolen özellikleri ( % 50 ) ve ancak 1400 - 1500 C eriyen feldspat sırrıdır. Söz konusu sıcaklıkta sırrın altındaki porselen gövde de külçeleşmektedir. Bunun sonucu olarakda gövde gibi sırın da olağanüstü yüzey sertliği ve dayanıklılığı ortaya çıkmaktadır.Sert porselenin bisküvisi ( gövdesi ) ve sırrı çeşitli metal oksitlerin uygun eklemeleriyle boyanabilir. Böylece fildişi porselen, kobalt porseleni (mavi boyalı ), seladon porseleni ( yeşilimsi boyalı ), pembe porselen ve hatta siyah porselen elde edilebilir. Daha sonrada birçok kez değinileceği gibi sert porselenin yüksek sır pişirimi sıcaklığı sır altı dekorlama şansını kısıtlamakta ve büyük önem kazandırmaktadır.

YUMUŞAK PORSELEN (KEMİK PORSELEN ) VEYA BONE CHİNA NEDİR?

Yumuşak veya kemik porseleni adını; harmanında % 50 - 65 oranlarında bulunan kemik tozu veya fosfattan almaktadır. Kalan %15 - 30 'u ise kuartz ve Felspattan oluşan pegmatit ve kaolin oluşturmaktadır. Pegmatit İngiltere'de Cornwell - Helston' da Cornish -Stone adıyla çıkarılmaktadır. Kaolin oranının da sert porselene oranla bir hayli az olması nedeniyle daha düşük bir bisküvi pişirimi sıcaklığı kütleleşmeyi sağlamakta yeterli olmaktadır. Ancak yumuşakla sert porselen arasındaki tek fark değişik harman yapıları değildir. Bone China daha ilk bisküvi pişiriminde ( 1200 - 1280 C ) tam pişmiş olmaktadır. Genellikle kurşun ve Bor karışımlarını ihtiva eden sır ise, daha sonraları 920 - 1125 C 'da pişirilmektedir.Yumuşak porselenin sert porselene kıyasla oldukça düşük olan pişirim sıcaklığının sert porselenin mekanik sertliğine; sağlamlığına ve darbe dayanıklılığına ulaşmamasına yol açması doğaldır.Ancak korlama ve renk seçimine olanak tanımaktadır. Yumuşak porselen Batı Dünyasında özellikle İngiltere'de üretilmekte ve "Bone China " ticari adıyla piyasaya sürülmektedir. Alınan son bilgilere göre Sovyetler Birliğinde de yumuşak porselen üretimi konusunda çalışmalar yapılmaktadır. ( Kemik külü oranı asla % 50'nin üstünde değildir. 1. pişirim sıcaklığı 850 C, 2. pişirim sıcaklığı ise 1250C civarındadır.

SİYAH PORSELEN VARMI DIR ?

Ayrıca " porcelaine noire " adıyla ilk kez 1970 yıllarında Rosenhtel tarafından siyah porselen üretilmiştir. "porcelaine noire " bir anlamda 11. yüzyılda Peru'da ünlü " Chimu - seramik " leriyle başlayan uzun bir gelişim zincirinin son halkasını oluşturmaktadır. 18. yüzyılda Josuah Wedgwood aynı konuya eğilmiş ve mamullerini "Siyah basalt " adı altında pazarlamıştır.Ancak tüm bu gelişim sürecinde söz konusu olan seramik veya seramik benzeri ürünlerdir. Buna karşın " porcelaine noire " gerek harman yapısı gerek bisküvi kısmının bütünlüğü, sağlamlığı ve gerekse pişme derecesiyle ( yaklaşık 1300 C ) gerçek anlamda siyah porselendir.Ancak gerçek porselenin bir özelliği, ışık geçirgenlik bu türde bulunmaktadır. Bunun nedeni ise yalnızca ve yalnızca renk veren oksit karışımlarıdır.Bunun yanısıra porselenlerde renk olarak fildişi,pembe ve kahverengiyle de karşılaşabiliyoruz.

PORSELENİN SERTLİĞİ NE KADARDIR?

Mohs'un sertlik göstergesine göre porselenin sertlik derecesi 8 'dir.Başka bir deyişle porselen sertlikleri 1- 7 arasında değişen tüm maddeleri çizebilir. Bu özellikten bıçakları porselen tabakların sırsız kısımlarında bileyerek de faydalanılabilir. Ancak bugünün sırsız en kaba kısımları bile cilalanarak parlatılmış kaliteli porselenlerinde bu olanaklı değildir. Sözü edilen durumun tersi, yani bıçağın porseleni çizmesi ise olanaksızdır. Kısacası porselen tüm zarif görünümüne rağmen normal çelikten daha serttir. Yinede çoğu kez otellerde gözlenilen durum bazı tabakların yüzeylerindeki çizgiler bulaşık makinelerindeki yıpranmaktan ileri gelmekte; kuarztan oluşan ve suya karışan kum tanecikleri bu yıpranmaya yol açmaktadır. Kuartzın sertlik derecesi porselen sırrından daha yüksek olduğu için porselen yüzey kuartz tanecikleriyle çizilmekte ve zamanla bakılamayacak kötü bir görünüm alabilmektedir.

PORSELEN ESKİR Mİ?

Çok çeşitli deneylerle veren ayrıntılı testlere rağmen porselenin birçok metaryel gibi belirli bir ömrü olduğu, eskidiği saptanamamıştır. Diğer bir değişle porselen bilindiği kadarıyla eskimemektedir. Porselenin tüm nitelikleri; sertlik, sağlamlık, parlaklık, dayanıklılık ve parlaklık sonsuza denk değişmeden kalabilmektedir.

PORSELENİN DAYANIKLILIĞI NEDİR?

Porselenin 1 cm2 'nin 5000 kg'lık bir basınca dayanıklılığı vardır; veya başka bir ifadeyle 10000 kg'lık bir demiryolu vagonu 2 cm2 'lik bir porselen parçasının üstüne konulduğu taktirde porselen kırılmaz dayanır . Bu özellik sofra, otel ve süs porselenleri için pek bir anlam taşımamakda, elektro - teknik ve teknikte kullanılan porselen ürünler için çok önemlidir. Yalnızca düşünülmeyecek kadar büyük ağırlıkları taşıması gereken porselen izolatörler de bunun kanıtıdırlar.

PORSELENİN ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLERİ NELERDİR?

Porselen elektriksel akımı izole ettiği için gerek alçak gerekse yüksek gerilim hatlarında kullanılmaktadır. Gerek sıcaklık değişimlerinden etkilenmemesi, gerekse yüksek düzeydeki izolasyon yeteneği porselenin elektriksel dirençlerde büyük ölçüde kullanılmasını sağlamaktadır. Elektriksel darbe dayanıklılığı: 2.5 cm'lik kalınlıkta 40.000 volt'dur.

SERAMİKLE PORSELEN ARASINDAKİ BAŞLICA FARKLAR NELERDİR?

Gerek porselen gerekse seramik büyük seramik ailesinin iki unsuru olarak gelişi güzel bir incelemede hemen hemen birbirinin aynısı olarak görünmekteyseler de gerçekte birbirlerinden önemli ölçüde farklıdırlar. Gerek harman yapıları gerekse üretimleri tamamen ayrıdır ve dolayısıyla tamamen farklı ürünler ortaya çıkmaktadır. Porselenin sır pişirimi 1400 - 1500 C 'da yapılmaktadır. Seramiğin ise ilk bisküvi pişirimi 1100 - 1300 C 'da yapıldıktan sonra sır pişirimi 900 - 1200 C 'da yapılmaktadır. Başka bir değişle seramikte yüksek derecedeki ilk pişirime rağmen porös ( mesameli, su geçirgen ) olan ürünün üstünde sıvı haldeki sır pişirilmekte ve ürün ikinci pişirimden sonra da porös kalmaktadır. Porselen mamuller ise su geçirmez, sıkı bir yapı gösterirler ve sır ile hamur birbirinden ayrılamaz bir bütün niteliği taşırlar. Seramikte ise sır sert bir darbeyle çatlayabilir veya kopup düşebilir. Böyle bir durumda ortaya çıkan sırrı çözülmüş yüzey ise porös olduğu için su çeker. Konunun acemileri için iki mamulün birbirinden ayırmanın en kesin yöntemi ışığa tutarak ışık geçirgenliğini test etmektir: Porselen ışığı geçirir - Seramik ise geçirmez.

PORSELEN HAMMADDELERİ NERELERDEN SAĞLANIR?

Hammadde sağlamak açısından Çinliler çok rahattırlar; ham kaolenleri uzun, çok uzun bir depolama sonucunda herhangi bir katkıya gerek bırakmadan doğrudan porselen yapımında kullanılacak yapıya sahiptir. Avrupa da ise porselen harmanı için uygun hammaddeleri bulmak porselen üreticilerinin uğraştığı önemli sorunların başında gelmektedir. Kaolen genellikle orta Almanya'da, Bohemya'da ve İngiltere'de ( Cornwell ) civarında çıkarılır. Bunun dışında sürekli yeni kaynaklar ( İspanya , Yunanistan ) ve kaliteyi yükseltecek yeni kaolen işleme yöntemleri aranmaktadır. Aynı şey Oberfalz yöresinde, İsveç, Norveç Finlandiya'da çokça çıkan Kuartz ve feldspat içinde geçerlidir. Yalnızca son derecede temiz hammaddeler yüksek kaliteli, iyi porselen üretilmesini sağlarlar. Bugün porselen hammaddesi alımında aranılan koşul;temiz, iyi işlenmiş, yoğrulabilir,eskiye dayanıklı olmasıdır.

 

 
"" Bir Tuna Seramik Markasıdır © 2012 TÜM HAKLARI SAKLIDIR

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player